Đã bao giờ bạn tự hỏi: Giữa một thế giới công việc không ngừng biến đổi, liệu tấm bằng đại học có còn là tấm vé duy nhất dẫn đến thành công? Hay những con đường sự nghiệp “lệch pha” với ngành học ban đầu lại ẩn chứa những cơ hội không ngờ?
Trong tập 2 của talkshow Gấp Gap, chúng ta cùng khám phá một chủ đề nóng hổi, chạm đến nỗi băn khoăn của rất nhiều bạn trẻ: “Skillset hay Mindset – Điều gì giúp bạn sống sót khi làm trái ngành?”
*Gặp gỡ người làm nghề từ trái tim
Tập này không dừng lại ở những khái niệm khô khan, mà mang đến hành trình đầy cảm hứng từ những con người đã dũng cảm “bẻ lái” để tìm ra con đường thật sự thuộc về mình. Họ là ai, và vì sao câu chuyện “Skillset hay Mindset” trở nên sống động đến thế?
VietnamWorks mời bạn đón xem khách mời đặc biệt:
• Thư Lê – Content Creator mảng Lifestyle, sở hữu gần nửa triệu followers trên TikTok. Ở tuổi đôi mươi, khi còn là sinh viên năm ba ngành Truyền thông Đa phương tiện, Thư đã sớm đối diện với những bỡ ngỡ, áp lực và cả sự hoài nghi trong kỳ thực tập đầu tiên. Chính những trải nghiệm đó đã thôi thúc Thư đi tìm câu trả lời cho lựa chọn nghề nghiệp của mình.
• Anh Thiện Phạm – Data Director tại Chợ Tốt, người dẫn dắt toàn bộ hệ thống dữ liệu và phát triển AI. Xuất thân từ ngành Tài chính – Ngân hàng, anh từng dành 4 năm kiên trì tự học và xây dựng lại nền móng để trở thành một trong những gương mặt tiên phong trong lĩnh vực dữ liệu tại Việt Nam.
Tưởng chừng như hai thế giới hoàn toàn khác biệt, một bên là sức trẻ và sự năng động của truyền thông số, một bên là sự thâm sâu, logic của dữ liệu, nhưng Thư và anh Thiện lại có một điểm chạm đặc biệt: Cả hai đều từng dũng cảm “bẻ lái” khỏi ngành học ban đầu để tìm thấy con đường thực sự phù hợp với bản thân.
Và người dẫn dắt cuộc trò chuyện đầy thú vị này không ai khác chính là:
Anh Tăng Trị Trọng – Career Master của VietnamWorks, đồng thời là Chief Sales Officer và BOD của Navigos Group. Với hơn 20 năm kinh nghiệm sâu rộng trong lĩnh vực tuyển dụng, anh Trọng không chỉ là một host chuyên nghiệp mà còn là người “gỡ nút” những băn khoăn về ngã rẽ nghề nghiệp một cách đầy thực tế, gần gũi và thấu hiểu.
Mời bạn cùng lắng nghe toàn bộ cuộc trò chuyện thú vị này tại đây:
1. “Nghề chọn người” hay “người chọn nghề”?
Với Thư, một Content Creator tài năng, câu hỏi “Nghề chọn người hay người chọn nghề” đã không còn xa lạ. Thậm chí, đó là nỗi băn khoăn đồng hành cùng Thư qua nhiều ngã rẽ đầu tiên của mình. Thư chia sẻ, không có một câu trả lời cố định nào cho tất cả, bởi lẽ lựa chọn nghề nghiệp còn phụ thuộc vào từng thời điểm và bối cảnh cụ thể của mỗi người.
Thư kể rằng, những ngày đầu bạn chỉ đơn giản làm điều mình yêu thích – sáng tạo nội dung như một cách bộc lộ bản thân, chứ chưa từng nghĩ đó sẽ trở thành một nghề nghiêm túc. Chỉ đến khi mạng xã hội bùng nổ, cơ hội hợp tác liên tiếp tìm đến, bạn mới nhận ra: đôi khi, chính nghề lại “chọn” mình một cách đầy tình cờ.
Ban đầu, bạn chủ động chọn ngành Truyền thông đa phương tiện, vốn có nhiều điểm giao thoa với Quan hệ công chúng. Thế nhưng, khi học chuyên sâu hơn, bạn nhận ra tố chất của mình phù hợp và được phát huy mạnh mẽ hơn ở lĩnh vực PR – nơi giao tiếp, kết nối và tương tác với con người là trọng tâm. Chính sự “lệch pha nhẹ” này lại trở thành bước ngoặt, giúp bạn hiểu rõ hơn thế mạnh thật sự của bản thân và xác định được hướng đi phù hợp cho sự nghiệp sau này.
Trong khi đó, anh Thiện cho biết phải mất hơn 4 năm làm việc, anh mới có thể tự tin trả lời câu hỏi: “Mình có thật sự yêu thích công việc hiện tại không?”. Tốt nghiệp ngành Tài chính, anh từng trải qua nhiều vị trí ở ngân hàng, công ty tài chính, dịch vụ, đào tạo và marketing trước khi tìm thấy sự kết nối rõ nét với lĩnh vực Data.
Với anh Thiện, câu chuyện không hẳn là “người chọn nghề” hay “nghề chọn người”, mà là việc chúng ta tạo điều kiện để nghề có cơ hội bén duyên với mình. Theo anh, chỉ khi thực sự hiểu công việc là gì và có trải nghiệm đủ sâu với nó, ta mới có thể đưa ra một lựa chọn đúng đắn. Và khi ấy, sự lựa chọn nghề nghiệp mới thực sự là của mình.
Từ góc nhìn của một Career Master, anh Trọng cũng khẳng định: “Nghề nghiệp chính là sự kết hợp giữa lựa chọn và thích nghi”. Theo anh Trọng, khi đã hiểu rõ bản thân, xác định được đam mê và có đủ điều kiện, cơ hội, ta hoàn toàn có thể chủ động chọn nghề. Nhưng nếu chưa sẵn sàng, điều tốt nhất nên làm là dấn thân, trải nghiệm và học hỏi, để từ đó tạo cơ hội cho nghề “chọn” mình.
Điều quan trọng không nằm ở việc bạn bắt đầu từ đâu, mà ở cách bạn chủ động thích nghi, liên tục học hỏi và điều chỉnh hướng đi theo từng giai đoạn. Bởi suy cho cùng, sự nghiệp không phải là một lộ trình cố định mà là một hành trình thay đổi liên tục, nơi tư duy linh hoạt chính là kim chỉ nam giúp bạn tiến xa.
2. Điều gì giúp bạn sống sót khi làm trái ngành?
Khi dấn thân vào một lĩnh vực mới mẻ, không ít bạn trẻ mang trong mình nỗi lo thường trực: “Liệu mình có đủ khả năng cạnh tranh với những người học đúng chuyên môn?”. Với nỗi lo canh cánh này, Thư đã thẳng thắn đặt câu hỏi với hai vị khách mời: “Em nên học những gì để cạnh tranh lại các bạn học đúng chuyên môn?”
Để trả lời câu hỏi này, anh Thiện không đưa ra một danh sách kỹ năng cụ thể một cách vội vã. Thay vào đó, anh bắt đầu bằng một bước rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua: “Trước tiên, em cần xác định những gì mình đã có & chưa có”.
Khi quyết định rẽ hướng từ ngành Tài chính sang lĩnh vực data, anh Thiện bắt đầu bằng việc nghiên cứu kỹ càng những yêu cầu cốt lõi của công việc: từ khả năng lập trình, tư duy phân tích dữ liệu, tư duy thống kê đến hiểu biết về chính công ty của mình (business mindset).
Chính nhờ quá trình tìm hiểu này, anh có cái nhìn rõ ràng về điểm mạnh và điểm yếu của bản thân: Như đã có kinh nghiệm từ ngành tài chính (business mindset), có kiến thức cơ bản về data & thống kê, và có nền tảng lập trình từ cấp 3. Việc xác định chính xác “khoảng trống” cần bổ sung đã giúp anh học đúng trọng tâm, không bị lan man và rút ngắn đáng kể thời gian thích nghi với ngành mới.
3. Học đúng trọng tâm, tránh lan man
Sau khi xác định được những kỹ năng sẵn có và những khoảng trống cần bù đắp, anh Thiện chủ động xây dựng kế hoạch học tập cho riêng mình. Không có người thân hay bạn bè trong ngành để định hướng, anh tự tìm tòi tài liệu trên Internet và bắt đầu với khóa học Machine Learning – vốn rất phổ biến với những người mới bước vào lĩnh vực dữ liệu.
Tuy nhiên, chính trải nghiệm này đã mang lại cho anh bài học quan trọng đầu tiên: sự khác biệt giữa kiến thức nền tảng và kỹ năng thực tế. Doanh nghiệp thực sự cần ở một chuyên gia dữ liệu không chỉ là công cụ hay thuật toán, mà là khả năng phân tích dữ liệu, thấu hiểu hành vi người dùng và giải quyết những vấn đề kinh doanh cốt lõi. Machine Learning chỉ là một mảnh ghép rất nhỏ trong bức tranh rộng lớn đó. Từ đây, anh Thiện nhận ra tầm quan trọng của việc học đúng thứ công việc cần, chứ không chỉ học những gì mình thích.
4. Học từ công việc thực tế và những người xung quanh
Theo anh Thiện, lý thuyết chỉ là phần bề mặt – 90% kỹ năng thực tế đến từ việc làm việc cùng đồng nghiệp. Thực tế, 60% kiến thức anh có được là nhờ học hỏi từ những người giỏi trong team: quan sát cách họ tư duy, xử lý vấn đề và áp dụng vào công việc của chính mình.
Một môi trường có những đồng đội xuất sắc sẽ giúp bạn phát triển nhanh hơn rất nhiều so với việc chỉ tự mày mò học một mình.
5. Mô hình 10 – 20 – 70: Học từ chính công việc của bạn
Tiếp nối chia sẻ của anh Thiện, anh Trọng đã mang đến một mô hình học tập kinh điển nhưng cực kỳ thực tế – đặc biệt hữu ích với những ai đang đi đường vòng sự nghiệp hoặc làm trái ngành:
Mô hình 10 – 20 – 70:
• 10% học từ đào tạo chính thống: trường lớp, khoá học, hội thảo, đọc sách.
• 20% học từ sự hướng dẫn và phản hồi: từ sếp, mentor, đồng nghiệp, thế hệ đi trước.
• 70% học từ trải nghiệm thực tế: dấn thân, trải nghiệm, đúc kết, cải thiện, học hỏi, giải quyết vấn đề.
Anh Trọng nhấn mạnh: nếu muốn phát triển nhanh, đừng chỉ phụ thuộc vào các khóa học lý thuyết. Thay vào đó, hãy chủ động học hỏi từ những người giỏi, kết hợp với việc dấn thân vào công việc, quan sát và tích cực học hỏi, sẽ giúp bạn tiếp thụ kiến thức một cách nhanh chóng, đồng thời lấp đầy hiệu quả những “khoảng trống” khi bắt đầu một lĩnh vực mới.
6. Khi chưa có đủ kỹ năng, làm sao để Fresher thuyết phục nhà tuyển dụng?
Anh Thiện cho rằng, với các bạn trẻ mới ra trường, nhà tuyển dụng không chỉ đánh giá qua skillset, mà sẽ quan tâm nhiều hơn đến tư duy và kỹ năng mềm, những yếu tố thể hiện tiềm năng phát triển về lâu dài. Đặc biệt, kỹ năng học hỏi, giao tiếp, chủ động tìm giải pháp hay tư duy “giải quyết vấn đề” sẽ giúp bạn nổi bật hơn giữa hàng trăm ứng viên có trình độ chuyên môn tương đương.
“Đừng giới hạn mình trong phạm vi những gì đã học. Hãy chủ động tìm kiếm cơ hội, thậm chí là tự tạo ra cơ hội bằng cách đặt câu hỏi: công ty đang gặp bài toán gì, và mình có thể góp phần giải quyết nó bằng cách nào?”, anh Thiện chia sẻ, nhấn mạnh tinh thần chủ động và khả năng tư duy giải quyết vấn đề.
Tiếp nối, anh Trọng thẳng thắn chia sẻ: “Skillset không phải ai cũng có đầy đủ. Nhưng cái không thể thiếu chính là mindset, đó là tư duy, thái độ của mình”. Bản thân anh Trọng cũng từng là một người làm trái ngành. Dù tốt nghiệp kỹ sư cơ khí tại Đại học Bách Khoa, anh chỉ làm đúng chuyên môn được 9 tháng, trước khi rẽ hướng sang nghề Sales Engineer.
Trong điều kiện thiếu thốn tài nguyên học tập, anh vẫn từng bước chứng minh năng lực bằng một thứ duy nhất: tinh thần học hỏi không ngừng. Với anh, chính tư duy cầu tiến, tinh thần học hỏi từ trải nghiệm và cam kết tạo ra giá trị không chỉ cho công việc, mà cho xã hội, mới là nền tảng giúp một người “làm trái ngành” có thể đi đường dài và thành công.
7. Mindset có thể học hỏi và phát triển hay không?
Sau khi lắng nghe chia sẻ của hai khách mời về vai trò then chốt của tư duy trong hành trình làm trái ngành, Thư tiếp tục đặt ra một câu hỏi rất đáng suy ngẫm: “Có người nói mindset là bẩm sinh, người khác lại nói là có thể rèn luyện. Vậy dưới góc nhìn của hai anh, mindset có thể học hỏi, trau dồi và phát triển nó được không ạ?”
Theo anh Thiện, Mindset chính là cách ta nhìn nhận bản thân và thế giới xung quanh, từ đó hình thành cách phản ứng trước mọi tình huống. Nhiều nghiên cứu tâm lý – thần kinh cũng chỉ ra rằng: não bộ hoàn toàn có thể thay đổi dựa trên trải nghiệm.
Để rèn luyện Mindset, anh Thiện gợi ý 3 hướng:
• Học hỏi từ người giỏi: Quan sát cách họ tư duy, cách họ phản ứng và áp dụng vào công việc của mình.
• Điều chỉnh suy nghĩ: Thay vì sợ sai, hãy coi sai là một phần tất yếu của việc học. Giữ tâm thế cởi mở, vì “trong ba người bạn gặp, luôn có một người là thầy của bạn”.
• Bước ra khỏi vùng an toàn:Chủ động phát biểu trong cuộc họp, xin feedback, hay thử học một điều mới. Dần dần, não bộ sẽ thích nghi với áp lực thử thách, từ đó hình thành một Mindset mạnh mẽ và trưởng thành hơn.
Anh Trọng gọi tên chính xác kiểu tư duy đó là Growth Mindset – tư duy phát triển. Anh nhấn mạnh: Growth Mindset không phải bẩm sinh mà có, mà được hình thành qua quá trình học hỏi, rèn luyện, trải nghiệm và tư duy phản biện.
Để nuôi dưỡng Growth Mindset, hãy duy trì 3 thói quen sau:
1. Mỗi ngày 30 phút đọc sách hoặc học một kỹ năng mới.
2. Chủ động kết nối với những người có tư duy phát triển, bởi bạn chính là “trung bình cộng của 5 người gần bạn nhất”.
3. Tìm cơ hội trong thách thức với phương pháp zero-based thinking: tự hỏi, “Nếu được quay lại từ đầu để làm lại, với kinh nghiệm hiện tại, tôi sẽ làm gì khác đi?”
8. Làm sao để duy trì động lực trong lúc làm việc?
Đại diện cho tâm tư của nhiều bạn trẻ, Thư đã chia sẻ: “Tụi em sống trong thời đại công nghệ thay đổi từng ngày, nên luôn có áp lực phải phát triển thật nhanh. Nhưng chính vì vậy, tụi em thường hơi thiếu kiên nhẫn. Em muốn hỏi điều gì đã giúp hai anh giữ được cái lửa, giữ được động lực để mà mình có thể theo đuổi công việc yêu thích?”
Để trả lời câu hỏi của Thư về việc làm sao để duy trì động lực trong một thế hệ đầy áp lực và thay đổi, anh Thiện đã chia sẻ một câu hỏi “giả định” đầy thú vị mà anh từng đặt ra cho chính mình:
“Nếu mọi công việc đều trả lương bằng nhau, thì mình sẽ chọn công việc nào?”
Câu hỏi đó giúp anh gạt bỏ yếu tố vật chất để nhìn sâu vào sự phù hợp và giá trị công việc thực sự mang lại. Và khi đã chọn được đúng hướng đi, anh càng làm càng thấy tự tin hơn vì bản thân đang tạo ra giá trị, được đồng nghiệp ghi nhận, và quan trọng nhất là được học hỏi mỗi ngày. Đây chính là “nguồn nhiên liệu” bền vững nhất cho động lực cá nhân.
Đồng tình với quan điểm của anh Thiện, anh Trọng chia sẻ thêm rằng động lực chính là “nhiên liệu” giúp chúng ta kiên trì và vững bước, ngay cả khi đối diện với khó khăn. Dưới đây là 5 nguồn động lực quan trọng đã giúp anh không ngừng học hỏi và phát triển:
1. Xác định “WHY” – Lý do bạn làm điều mình đang làm?
• Một bác sĩ có thể cảm thấy áp lực, nhưng khi nhớ sứ mệnh của mình là cứu người, họ sẽ có thêm động lực để tiếp tục.
• Bài tập: Viết ra 3–5 lý do khiến bạn theo đuổi công việc hiện tại.
2. Chia nhỏ mục tiêu để đo lường tiến bộ
• Mọi hành trình dài đều bắt đầu từ những bước đi nhỏ. Hãy chia mục tiêu lớn thành nhiều chặng nhỏ và tưởng thưởng khi hoàn thành.
• Bài tập: Đặt ra 3 mục tiêu nhỏ cho mỗi tháng.
3. Không ngừng học hỏi và phát triển bản thân
• Luôn tìm kiếm thử thách mới, đọc sách, tham gia khóa học, và học hỏi từ những người giỏi hơn mình.
• Bài tập: Chọn 1 kỹ năng cần học hoặc 1 quyển sách cần đọc trong 3 tháng tới.
4. Kết nối với những người tích cực, cùng chí hướng
• Bạn chính là “trung bình cộng của 5 người gần gũi nhất”. Vì vậy, hãy chọn cho mình một mentor hoặc những người có cùng chí hướng đồng hành.
• Bài tập: Chủ động tìm mentor hoặc tham gia nhóm tích cực để học hỏi.
5. Nghỉ ngơi để tái tạo năng lượng
• Giữ cân bằng giữa công việc và cuộc sống: rèn luyện sức khỏe, du lịch hoặc làm điều mình yêu thích.
• Bài tập: Dành ít nhất 1 giờ mỗi ngày để thư giãn và phục hồi năng lượng.
8. 6 từ khóa giúp bạn đi nhanh và đi xa khi làm trái ngành
Sau khi lắng nghe hành trình đầy cảm hứng của Minh Thư, câu chuyện chuyển ngành đầy bản lĩnh của anh Thiện, cùng chính trải nghiệm cá nhân dày dặn của mình, anh Trọng đã đúc kết 6 yếu tố cốt lõi giúp người trẻ không chỉ bắt đầu tốt mà còn kiên trì vững vàng trong hành trình sự nghiệp, đặc biệt khi rẽ hướng trái ngành.
MINDSET (Tư duy quan trọng khi làm trái ngành)
1. Khát khao học hỏi: Học từ sếp, đồng nghiệp, những người giỏi hơn mình, sách vở, khóa học, dấn thân, trải nghiệm, đúc kết.
2. Khả năng thích nghi: Là khả năng điều chỉnh bản thân để phù hợp với sự thay đổi của môi trường, công việc và hoàn cảnh sống.
3. Tinh thần trách nhiệm: Chủ động tìm kiếm giải pháp khi sự việc xảy ra ngoài
mong muốn. Không đổ lỗi, than phiền hay viện dẫn lý do.
SKILLSET (Kỹ năng giúp bạn bứt phá khi làm trái ngành)
4. Kỹ năng giao tiếp (Communication Skills): Khả năng truyền đạt ý tưởng rõ ràng, lắng nghe hiệu quả và tương tác tốt với người khác.
5. Kỹ năng quản lý thời gian (Time Management Skills): Khả năng sắp xếp, ưu tiên và sử dụng thời gian hiệu quả để đạt được mục tiêu mong muốn.
ENVIRONMENT (Yếu tố giúp duy trì động lực và định hướng)
6. Sense of Purpose – Tìm thấy ý nghĩa trong công việc hàng ngày: Khi chúng ta tin rằng công việc mình làm mỗi ngày mang đến giá trị to lớn cho tổ chức, cộng đồng và xã hội, công việc không chỉ đơn thuần là những nhiệm vụ cần hoàn thành mà còn trở nên ý nghĩa hơn rất nhiều. Điều đó góp phần vào mục đích tồn tại và sự phát triển bền vững của tổ chức. Ngược lại, nếu thiếu đi cảm nhận về ý nghĩa này, dù skillset hay mindset có mạnh mẽ đến đâu thì chúng ta cũng khó trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình
Làm trái ngành không phải xuất phát muộn, mà là một hành trình khác, nơi bạn cần đi bằng sự học hỏi, bằng tư duy phát triển và niềm tin vào giá trị mình đang tạo ra. Qua Gấp Gap Tập 2, VietnamWorks hy vọng bạn đã tìm thấy câu trả lời cho chính mình trước câu hỏi: “Skillset hay Mindset – Điều gì giúp bạn sống sót khi làm trái ngành?”
Hành trình “Gấp Gap” chưa dừng lại ở đây. Trong tập 3, chúng ta sẽ cùng mở ra một câu hỏi mới mà bất kỳ sinh viên hay fresher nào cũng từng băn khoăn: “Công ty lớn hay công ty nhỏ – Đâu mới là bệ phóng đầu đời”. VietnamWorks hy vọng rằng, qua từng tập của GẤP GAP, thế hệ trẻ sẽ khám phá ra những hướng đi, từng bước “gấp” lại những khoảng cách và tự tin hơn trên con đường chinh phục sự nghiệp của mình.
Nhận bài viết qua email cùng
HR Insider – VietnamWorks.